Endüstriyel tasarım nedir?
Endüstriyel tasarım, bir ürünün tamamının veya bir parçasının görünümüdür: çizgisi, biçimi, rengi, dokusu, malzemesi, süslemesi. Kısacası ürüne bakınca gördüğünüz her şey tasarımdır. Bu görünümün taklit edilmesini engellemenin yolu endüstriyel tasarım tescilidir.
Tasarım tescili, ürünün nasıl çalıştığını değil nasıl göründüğünü korur. Bir koltuğun oturum konforunu sağlayan mekanizması patent konusuyken, o koltuğun silüeti, kolçak formu ve dikiş deseni tasarım tescilinin konusudur. Bu ayrım sektörde en sık karıştırılan noktadır; ayrıntısı için Tasarım Tescili mi, Patent mi? sayfamıza bakabilirsiniz.
Koltuk, kanepe ve mobilya üreticileri için not: Halk arasında “koltuk patenti” ya da “mobilya patenti” denilen koruma, hukuken bu endüstriyel tasarım tescilidir. Yeni koltuk modelinizin görünümünü taklide karşı korumak için yapılması gereken işlem tasarım tescilidir. Ayrıntılar için Koltuk Patenti Nasıl Alınır? sayfamıza bakabilirsiniz.
Neler tasarım olarak tescil edilebilir?
Sanayi yoluyla üretilen hemen her ürünün görünümü tescil edilebilir:
- ✓ Koltuk, kanepe, yatak odası ve mutfak mobilyası modelleri
- ✓ Tekstil desenleri, kumaş ve halı motifleri
- ✓ Ambalaj, kutu ve şişe biçimleri
- ✓ Aydınlatma, aksesuar ve dekorasyon ürünleri
- ✓ Makine ve cihaz gövde tasarımları
- ✓ Grafik semboller ve ekran arayüzü görünümleri
Tasarımlar, uluslararası Locarno sınıflandırmasına göre gruplandırılır; mobilya ürünleri bu sistemde 06. sınıfta yer alır.
Tescil için aranan iki şart
1. Yenilik. Tasarımın aynısı, başvuru tarihinden önce dünyanın hiçbir yerinde kamuya sunulmamış olmalıdır. Yalnızca küçük ayrıntılarda farklılık taşıyan tasarımlar aynı kabul edilir.
2. Ayırt edici nitelik. Tasarım, bilgilenmiş kullanıcı üzerinde mevcut tasarımlardan belirgin biçimde farklı bir genel izlenim bırakmalıdır. Yani sektörü tanıyan bir alıcı, sizin modelinizle piyasadaki benzerini yan yana gördüğünde farkı hissedebilmelidir.
Ürünü piyasaya sürmeden önce başvurun
Tasarım tescilinde en kritik konu zamanlamadır. Modelinizi fuarda sergilediğiniz, kataloğa koyduğunuz veya satışa çıkardığınız anda tasarım kamuya sunulmuş olur.
Kanun, tasarım sahibinin kendi yaptığı açıklamalar için başvuru tarihinden geriye doğru 12 aylık bir istisna tanır. Bu süre içinde başvurursanız kendi tanıtımınız yeniliğinizi bozmaz. Ancak bu bir emniyet ağıdır, strateji değil: 12 ay dolduğunda tasarım kalıcı olarak tescil edilemez hâle gelir ve bu süre içinde rakibiniz sizin modelinizin benzerini kendi adına tescil ettirmeye kalkışabilir.
Tescilsiz tasarım koruması yeterli mi?
Türkiye'de kamuya ilk sunulduğu tarihten itibaren 3 yıl süreyle tescilsiz tasarım koruması vardır. Ancak bu koruma yalnızca birebir kopyalamaya karşıdır ve ispat yükü tamamen sizdedir: tasarımı ilk kez ne zaman kamuya sunduğunuzu ve karşı tarafın kopyaladığını kanıtlamanız gerekir.
Tescilli tasarımda ise elinizde tarih ve kapsam içeren resmî bir belge bulunur. Uygulamada bu fark, gönderdiğiniz bir ihtarnamenin sonuç verip vermemesi kadar belirleyicidir.
Tasarım tescil süreci
| Aşama | Ne oluyor? |
|---|---|
| 1. Ön araştırma | Benzer tasarımlar taranır, yenilik ve ayırt edicilik riski değerlendirilir. |
| 2. Görsel hazırlığı | Tasarımı tüm yönlerden gösteren fotoğraf veya teknik çizimler hazırlanır. |
| 3. Başvuru | Locarno sınıfı belirlenerek TÜRKPATENT'e başvurulur; koruma bu tarihte başlar. |
| 4. İnceleme | Kurum başvuruyu şekli yönden ve yenilik kriteri bakımından inceler. |
| 5. Bültende yayım | Tasarım bültende yayımlanır; üçüncü kişilerin itirazı için 3 aylık süre işler. |
| 6. Belge | İtiraz yoksa veya itiraz reddedilirse tescil belgesi düzenlenir. |
Görsellerin kalitesi korumanızı belirler
Tasarım tescilinde koruma kapsamını metin değil görseller belirler. Başvuruda yer almayan bir açı, korunmayan bir açıdır. Bu yüzden ürünün önden, yandan, arkadan, üstten ve perspektif görünümlerini; gerekiyorsa detay çekimlerini eksiksiz hazırlarız. Zeminin sade olması, gölge ve yansımaların tasarımı gizlememesi, görsellerin üzerinde marka veya logo bulunmaması gibi ayrıntılar başvurunun kabulü açısından önemlidir.
Çoklu başvuru ile maliyeti düşürün
Aynı sınıfa giren birden çok tasarım tek bir çoklu başvuruda toplanabilir. Sezon başında on beş yeni koltuk modeli çıkaran bir üretici için bu, her modeli ayrı ayrı başvurmaya kıyasla ciddi bir tasarruf anlamına gelir. İnegöl'deki mobilya üreticileriyle çalışırken en sık kullandığımız yöntem budur.
Koruma süresi ve yenileme
Endüstriyel tasarım tescili başvuru tarihinden itibaren 5 yıl korur. Koruma, 5'er yıllık dönemlerle yenilenerek toplam 25 yıla kadar uzatılabilir. Yenileme yapılmazsa tasarım hakkı sona erer ve tasarım serbest hâle gelir. Yenileme takvimini sizin adınıza izler, dönem gelmeden önce hatırlatırız.
Maliyeti belirleyen kalemler
- ✓ Tasarım sayısı: Çoklu başvuruda model başına maliyet düşer
- ✓ Resmî harçlar: TÜRKPATENT tarafından her yıl güncellenir
- ✓ Görsel hazırlık: Mevcut fotoğraflarınız uygunsa ek maliyet doğmaz
- ✓ Yayım ve belge ücretleri
Modellerinizin görsellerini iletin; kaç başvuruya bölmenin en ekonomik olduğunu hesaplayıp size net bir teklif sunalım.
Tasarım tescilinin avantajları
- ✓ Tasarımınız üzerinde münhasır hak
- ✓ Taklit ürünlere karşı hukuki ve cezai yollara başvurabilme
- ✓ Fuar ve pazaryeri taklitlerinde hızlı müdahale imkânı
- ✓ Koleksiyonunuzu tek başvuruda toplayabilme
- ✓ Devir ve lisanslama ile ticari değer
- ✓ Marka değeri ve pazarda ayırt edicilik